TCMB ekonomistlerinden reeskontta ihracatçı skoru analizi

Yüksek teknoloji firmalarına öncelikli dayanak

Merkez Bankası Yapısal Ekonomik Araştırmalar Genel Müdürlüğü Uzman Yardımcıları Muhammed Furkan Erdoğan ve Kadir Gürci ile Bankacılık ve Finansal Kuruluşlar Genel Müdürlüğü Uzmanı Fırat Özata tarafından hazırlanan tahlil yayımlandı.

İhracatçılara kullandırılan reeskont kredilerinin verimli bir formda kullanımı gayesiyle TCMB bünyesinde tertipli olarak tahlil çalışmaları yürütülürken, söylediği kelam edilen tahlilde, son yıllarda reeskont kredilerinin kullandırılmasına yönelik yapılan uygulama değişiklikleri ve 13 Ocak 2025’te yürürlüğe girecek olan ihracatçı skoru uygulamasına ait bilgilere verildi.

Reeskont kredisinden faydalanan firma sayısı 4 yılda yaklaşık 4 kat arttı

Reeskont kredilerinin aktifliğinin artırılması, cari istikrara daha güçlü katkı sağlanması ve daha fazla sayıda KOBİ’ye uygun finansman şartları ile kredi kullandırılması maksadıyla reeskont kredilerinin genel çerçevesinde son yıllarda çok kıymetli uygulama değişiklikleri gerçekleştirildiği belirtilen tahlilde, 2021’de yapılan değişikliklerle de net ihracatçılık koşulunun firma seçiminde temel belirleyici olduğu, ayrıyeten, günlük reeskont kredi kullandırım limitlerinin kademeli olarak artırılarak finansman imkanının daha erişilebilir hale getirildiği kaydedildi.

Analizde, Aralık 2018’de yaklaşık 2 bin 100 olan reeskont kredisinden faydalanan firma sayısının Ekim 2024’te yaklaşık 8 bine ulaştığı, KOBİ’lerin reeskont bakiyesi bulunan firmalar içerisindeki hissesinin ise bu devirde yüzde 38’den yüzde 84’e yükseldiği bildirildi.

Kısıtlı kaynağın daha aktif dağıtımı amaçlanıyor

Son çalışmalar kapsamında ise TCMB’nin, sunulan kısıtlı kaynağın daha aktif dağıtımını amaçlayan ihracatçı skorunu devreye aldığı belirtilen tahlilde, ihracatçı skorunun, net ihracatçılık şartı yerine firmaların ürettikleri eserlerin niteliğini, yarattıkları katma pahası, ihracat performanslarını ve bağlı oldukları ana küme alakalarını dikkate aldığı kaydedildi.

Söz konusu skorun hesaplamasında kullanılacak kriterler ve yüklere yer verilen tahlilde, “Hesaplamalar, reeskont kredisi talebinde bulunan her bir firma için firmanın beyan ettiği datalar üzerinden bankalarca yapılıyor. Öncelikle her bir değişken için TCMB tarafından belirlenen eşik kıymetlere nazaran puanlama yapılıyor. Daha sonra, ilgili değişkenden alınan puan o değişkenin tartı katsayısı ile çarpılarak ‘performans’ ve ‘potansiyel’ puanları hesaplanıyor. Rastgele bir puan cinsinden 40 puan ve üzeri alan firmalar, ‘ihracatçı skoru yüksek’ olarak tanımlanıyor. Her iki puan çeşidinden de 40 puan altında alan firmalar ise ‘ihracatçı skoru düşük’ olarak tanımlanıyor.” denildi.

Analizde, TCMB bünyesinde yer alan firma bilgileri ve ilgili sistem kullanılarak mal ihracatçısı firmaların performans ve potansiyel puanları hesaplandığında ulaşılan bulgulara ait şu değerlendirmelere yer verildi:

“Nette ihracatçı firmalar, nette ithalatçı firmalara kıyasla yalnızca performans değil, birebir vakitte daha yüksek potansiyel puanına sahipler. Bundan Ötürü ihracatçı skoru uygulaması ile düşük potansiyelli nette ithalatçı firmaların yerine yüksek potansiyelli ihracatçıların reeskont kredilerinden daha fazla faydalanabilmesi amaçlanıyor. Bununla birlikte nette ithalatçı olup yüksek katma pahalı ihracat potansiyeli olan firmalar da reeskont kredilerinden yararlanabiliyor. Ayrıyeten, reeskont kredi bakiyesi bulunan firmaları puanlarına nazaran iki kümeye ayırıyoruz; ‘ihracatçı skoru yüksek’ ve ‘ihracatçı skoru düşük’ firmalar. Yaptığımız tahlil, reeskont kredisi kullanan ve ihracatçı skoru yüksek olan firmaların toplam ihracatın yüzde 23’ünü, düşük skorlu firmaların ise yüzde 2’sinden daha azını oluşturduğunu gösteriyor. Yüksek skorlu firmaların ihracatının yüzde 41,5’i orta-yüksek teknolojili eserlerden oluşurken, bu oran düşük skorlu firmalar için sadece yüzde 2,7’dir. Ayrıyeten, düşük skora sahip firmalar ekseriyetle net ithalatçı iken, yüksek skorlu firmalar genelde net ihracatçı oluyor.

Özetle, piyasa şartlarına nazaran avantajlı bir finansman kaynağı olan reeskont kredilerinin verimli kullandırılması finansman kaynaklarının faal ve tesirli dağılımı açısından azami ehemmiyet arz ediyor. Yeni uygulama ile çoğunlukla net ihracatçı firmalar desteklemeye devam edilirken, yüksek teknolojili firmalara da öncelik veriliyor.”