Gelişmiş ülkelerin yüksek teknoloji alanında yerel üretim hamleleri

ASİYE ERDURAN

Kovid-19 salgınının tesirleri ve Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrası tedarik zincirinde yaşanan aksama şirketlerin yerli üretime yönelmesine neden oldu.

Bu sebeple birçok şirket, Çin üzere imalat güç merkezlerinden yüz çevirerek, çip ve dokumacılık üzere eserleri tedarik etmeye çalışırken, global tedarik zincirlerini alt üst edecek yeni bir politikayı devreye almayı planlıyor. Bu kapsamda hükümetler ve global ölçekli şirketler kritik kıymete sahip eserler için “üretimlerini merkeze taşıma” eğilimine yöneldi. Hatta birtakım şirketler, yapay zekanın işletmeler üzerindeki olumsuz tesiri nedeniyle yurt içinde üretim yapmakla ilgileniyor.

UBS’in yaptığı ankete nazaran, farklı dallardaki birçok üst seviye yöneticinin tedarik zincirinin kesimlerini ülkelerine yakın bölgelere taşımayı planladığı ortaya çıktı. Ankette, bu eğilimin Avrupa’da yüzde 78, ABD’de yüzde 70 ve Çin’de yüzde 54 oranında olduğu belirtildi.

Bank of America’nın yaptığı bir araştırmada, şirketlerin “üretimin ülke içine taşınması” operasyonlarına yönelik eğilimlerinin yılın birinci çeyreğinde geçen yılın birebir devrine nazaran yüzde 128 arttığı öne çıktı. Aracı kuruluş Strategas Securities’in tahliline nazaran ise, şirketlerin üretim operasyonlarını yakın ülkelere aktarıldığına yönelik “kayda paha bir artış” görüldüğü belirtildi.

Gelişmiş ülkelerden yerli üretim için teşvikler devreye alındı

Diğer taraftan, gelişmiş ülkeler birtakım teşvikleri devreye alarak yatırımlarını kendi ülke hudutları içinde tutmaya yönelik adımlar atmaya başladı. Buna örnek olarak ABD’nin çip ve elektrikli araç bileşenlerinin yerli üretimi için verdiği teşvikler gösterilebilir. Avrupa Birliği üye ülkelerinin “çip üretimini artırmak için” açıkladığı 46 milyar dolarlık paket de bu teşviklerden biri oldu.

Reshoring Initiative’e nazaran ABD şirketleri 2022’de yıllık yüzde 53 artışla yaklaşık 360 bin iş ilanıyla imalat bölümünde rekor sayıda işe alım yapmaya hazırlanıyor. Emsal biçimde elektrikli eser üreticileri en çok iş ilanı yapan şirketler ortasında yer alırken, onu çip dahil bilgisayar eserleri üreticileri de izliyor.

“ABD çip üretiminde global liderliğini müdafaaya çalışıyor”

Yongatek Microelectronics CEO’su Ali Baran, mevzuya ait değerlendirmelerde bulundu.

Pandemi ile birlikte üretim ve tedarik krizinin bilhassa çip dalında öne çıktığını belirten Baran, ABD ile Çin ortasındaki Tayvan krizine dikkat çekerek, mümkün bir jeopolitik krizle birlikte ortaya çıkacak bir çip krizi riskine karşılık, ABD’nin çip üretme konusunda birtakım adımlar attığını ve bu alanda global liderliğini muhafazaya çalıştığını tabir etti.

Bu noktada Türkiye’nin gerek jeopolitik gerek nüfus avantajı olduğunu belirten Baran, global ölçekte faaliyet gösteren çip üreticileri ile işbirlikleri ile yeni bir alternatif ülke pozisyonuna gelebileceğini söyledi. Baran, ayrıyeten makul teşvikler ve muahedeler ile birlikte Türkiye’nin Malezya modeline benzeri bir çip üretim merkezi olabileceğini vurguladı. Uzun vadede ise Türkiye’nin çip üretimi konusunda teknoloji üretebilecek bir potansiyeli olduğunu belirten Baran, çip bölümünde kalıcı olabilmek için rekabetçi ve global entegrasyonu sağlamanın en kıymetli mevzu başlıkları ortasında olduğunu söyledi.