Er Yatırım/Çelikkanat: Maliyetler bizi çok yordu

Er Yatırım Genel Müdürü Ferzan Çelikkanat Bloomberg HT’de Üst Seviye programına konuk oldu.

Turizm bölümünü pahalandıran Çelikkanat, yükselen maliyetlerden ötürü umduklarını bulamadıklarını söz ederek “2023 yılı bizi biraz hayal kırıklığına uğrattı. Ancak cirolarla kârlılıkların birbirleriyle paralel gittiği bir periyot yaşadık. Enflasyonla kurun biraz daha sabit gitmesi ve talebin de maliyet artışlarıyla birlikte yavaşlaması, 2024’ün başından itibaren bütçelerimizde muhakkak oranda sapmaya sebep olmaya başladı.

Tabi ki Türkiye’nin ana gelir kalemi seyahati bilhassa Akdeniz kıyısı ve Akdeniz çanağındaki otelcilik ve turizm anlayışı olduğu için gelirlerin büyük bir kısmını 2024 yazında toplayacağımızı umut ettik. 2024’ün 1. ve 2. çeyreğinde turizm hareketleri biraz daha şehiriçi aktivitelerdi ve kültür turizminde, yükselen sıhhat turizminde çok önemli gelir ve ciro yaratmaya başlamıştı. Bilhassa acentaların ve tıp operatörlerinin yaz dönemi için önden yaptığı mutabakatlarla 2024 yazı için aslında önemli umutlar vardı. Gerçekten gayelerimiz de 50 milyar dolar gibisi bir turizm gelirinden 60 milyar dolar bir turizm gayesine yönelmişti. Lakin tabi konuttaki hesap çarşıya uymadı. Bilhassa yükselen maliyetlerdeki kahırlardan ötürü umulduğu gibisi bir Haziran-Temmuz dönemi yaşayamadık. Bunu da esasen açıklanan son datalarda de görüyoruz. Aslında yaz turizminin Ağustos ayı itibariyle daha yeni yeni toparlandığını görüyoruz, Eylül-Ekim de dönemlik kaymanın bir nedeni olarak yaz dönemin bir kesimi oldu. Olimpiyatlar vardı, Avrupa Şampiyonası vardı, o yüzden yerli turistin tatili ve harcama alışkanlığı biraz daha Eylül-Ekim’e kaydı diyebiliriz.” değerlendirmesini yaptı.

Şehiriçi turizmde ise uygun bir dönem kaydettiklerini belirten Çelikkanat “Eğer gerçek bir yatırım modeli ve finansman maliyetiyle kendi ana sarfiyatları içerisinde bir planlama yaptıysa şehiriçi otelciliği birden fazla vakit biraz daha tatil otelciliğinden farklı dinamiklerle para kazandıran bir yapıda. Hatta otelcilik gelirlerin değil masrafların yanlışsız denetim edilerek para kazanılan bir kesimdir. Şehiriçi otelciliğinde uygun bir dönem geçirdik.” tabirini kullandı.

Maliyetlerin zorlayıcı olduğunu kaydeden Çelikkanat “Giderler çok yüksek olduğu için cironun elde edildiği satır sonunda mlesef kârlılıkla ilgili çok önemli sorunlar yaşadık. Bu inkar edilemez maliyetler bizi çok yordu. Ciro bir işletmenin borç alabilme kapasitesini gösterir, karlılık borç ödeyebilme kapasitesini gösterir. Borçlu turizmci kar etmediği vakit borcunu ödeyemez duruma geldi, aslında artık borç alabilecek durumda olmadığı için gerek yeni yatırım gerek renovasyon için borç ödeme döngüsünü şayet sekteye uğratırsanız turizmci bu sarmalda önemli yara alıyor.

Son devirde aslında turizme gelen yeni vergilerle birlikte bir de enflasyon muhasebesiyle yüzleştiğimiz bir periyod yaşıyoruz. Yani masraflarını yanlışsız denetim edemeyen turizmci meşakkat çekti fakat doluluk ve ciro bazında çok büyük bir hayal kırıklığı yaşamadı.” diye konuştu.

Otellere yönelik ‘Pahalılık’ tenkitlerine dair ise Çelikkanat “evet kıymetliyiz. Fakat bu pahalılığın ortasındaki marj işletmecinin çok daha büyük bir para kazandığı manasını taşımıyor. Bizim artık sosyolojik olarak en büyük yanılgımız güya işletmeci bu pahalılıkta ortadaki marjdan büyük para kazanıyor algısı…Ama maliyetlerinizi kurtarmak ismine bununla ilgili bir rasyo oluşturduğunuzda aslında hala ziyan eden bir yatırım modelinden bahsediyoruz. Biz burada çok zorlanıyoruz ve sosyolojik olarak da yanlışsız yönetemiyoruz işte Yunanistan’ının kalamarıyla öteki bir ülkenin öteki bir şeyiyle kıyaslanıyoruz. Biraz haksızlık yapıyoruz. Burada aslolan şey turizmcinin masraflarını denetim ederek muhakkak oranda sürecini ayakta tutabilmek.” yorumunu yaptı.

Enflasyon muhasebesine itirazları olmadığını, fakat önemli vergi yükü oluştuğunu kaydeden Çelikkanat, “Özellikle turizm döneminde hele de bu türlü sıkıntı bir dönemde üzerine kazanmadığımız ancak kur farkından gelen bir gelir gibisi gözüken bir kar gibisi gözüken bir bilanço bedelinin vergilendirilerek bunun üzerine bir vergi getirilmesi turizmciyi çok yordu. Aslında istediğimiz maksatları, bütçeleri tutturamadığımız bir dönemin üzerine bir de bu yükü koşullanmamız hakikaten bizi yordu ve yoracak önümüzdeki periyotta de.

Aslında bizim başımızda birçok vergi yükü var, bunun da üzerine enflasyon muhasebesi geldiği vakit maliyet farkı neredeyse %30 civarında yani totalde bir vergi yükü getiriyor. İşte pahalılık dediğinizin altyapısını oluşturan kalemlerden bir tanesi de bu mecburiyetler oluyor.” dedi.

Turizmde direkt yabancı yatırımcının gelmesi gerektiğine dikkat çeken Çekikkanat şunları söyledi; “Yabancılar Türkiye pazarından mutlular fakat turizmde bu kadar potansiyeli olan bir ülkede neden bir tane yabancı milletlerarası marka direk yatırım yapmıyor Türkiye’de? Farklı mutabakat modelleriyle geliyorlar, management ile ya da franchise ile geliyorlar. Kiralamada bile kimseyi ikna edemiyoruz. Bizim ‘bu markalar neden bu halde yatırım yapmıyor’ kendimize sormamız gerekiyor ve buna tahlil bulmamız gerekiyor.”