BDDK, bankalarca verilen kredilere ilişkin usul ve esasları düzenledi

BDDK tarafından hazırlanan “Bankaların Kredi Süreçlerine Ait Yönetmelik”, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Yönetmeliğe nazaran, bankalarda kredi açma yetkisi temel prestijiyle idare heyetine ilişkin olacak. İdare şurası; kredi açma, onay verme ve öbür idarî temellere ait siyasetleri oluşturmak, bunların uygulanmasını ve izlenmesini sağlamak ve gerekli önlemleri almakla yükümlü olacak. İdare konseyi kredi açma yetkisini teşkil edeceği kredi komitesine ya da genel müdürlüğe devredebilecek. İdare kurulunca kredi açılmasında ya da yetki devranında genel müdürlüğün yazılı önerisi aranacak. İdare konseyi, kredi komitesi, genel müdür, genel müdür yardımcısı, genel müdür ya da genel müdür yardımcısının yer aldığı komiteler yetkisinde açılacak krediler için yapılacak tekliflerde, kredi talebinde bulunanların mali analiz ve istihbarat raporlarının ekli olması zarurî olacak.

Bir gerçek ya da hükmî bireye açılacak kredi sonunun tespitinde, idare şurası, en fazla, kredi komitesine özkaynakların yüzde onu, genel müdürlüğe yüzde biri fiyatındaki kredi açma yetkisini devredebilecek. Genel müdürlük kendisine devredilen kredi açma yetkisini başka üniteleri, bölge müdürlükleri ya da şubeler aracılığıyla da kullanabilecek.

Yönetim kurulunca yetkinin, kredinin meblağı, cinsi, alınacak teminat başta olmak üzere kredi açılmasında mutaden tespiti gereken konuları içerecek biçimde kapsam ve hudutlarının açık ve detaylı olarak belirlenmiş ve yazılı biçimde, kredi açılmadan evvel devredilmiş olması gerekecek.

Kredi açma yetkisini haiz olanlar, kendileri ile eş ve velâyeti altındaki çocuklarının ya da bunlarla risk kümesi oluşturan öteki gerçek ve hükmî şahısların taraf olduğu kredi süreçlerine ait kıymetlendirme ve karar verme basamaklarında yer alamayacak ve bu hususu yazılı olarak kontrol komitesine bildirecek. Banka genel müdürü ya da idare heyeti üyelerinden, sadece bu sıfatları bundan ötürü Kanunun 49 uncu unsurunun ikinci fıkrası uyarınca bankanın dâhil olduğu risk kümesi içinde yer alanlar hakkında, bankanın dâhil olduğu risk kümesine kullandırılacak kredilere ait olarak bu fıkra uygulanmayacak.

Bankanın dâhil olduğu risk kümesi ve Kanunun 50 nci unsurunun birinci fıkrasında belirtilen şahıslar ile yapılan; kredi süreçleri ile hizmet mukaveleleri, mal alım satım süreçleri ve üzere süreçler için kıymetlendirme, onay ve iş akış süreçleri idare kurulunca yazılı olarak belirlenecek. İdare kurulunca belirlenecek değerlilik eşiği üzerindeki hizmet kontratları, mal alım-satım süreçleri, kredi süreçleri, kredilerin kayıttan düşülmesi ve üzere süreçler idare konseyinin ön onayına tabi olarak gerçekleştirilecek. Konsey söylediği kelam edilen değerlilik eşiğine ait olarak hudut koymaya yetkili olacak. Kredilendirme ve öteki süreçlerde aranan şartların bu süreçlere ait tahsis, ödeme, teminatlandırma dâhil tüm etaplarda piyasa şartlarından farklılık arz etmemesi gerekecek.

Söz konusu şahıslara verilecek krediler ile bunlarla gerçekleştirilecek başka süreçlere ait karar ve süreçlerde yer alan bireylerin çıkar çatışmasını engelleyecek formda belirlenmesi gerekecek. Üst idare, kredi tahsis ve izleme ünitelerinin bu unsurda düzenlenen kurallara ahenk konusunda azami dikkati göstermesine yönelik tüm önlemleri almakla yükümlü olacak.

Bankanın bu unsur kapsamındaki süreçlerinin gerekli biçimde tesis edilip edilmediği ile bu süreçlerin izlenmesi ve raporlanması iç kontrol ünitelerince gözden geçirilecek. Tespit edilen aksaklıklar, alınması tavsiye edilen önlemler ile birlikte üst idareye bildirilecek.

Kredi komitesinin oluşumu

Banka idare heyetinin, kredilerle ilgili olarak vereceği vazifeleri yapmak üzere, Kanunun 25 inci unsuruna nazaran mühlet hariç genel müdürde aranan kaideleri taşıyan üyeleri ortasından seçeceği en az iki üye ile banka genel müdürü ya da vekilinden oluşan bir kredi komitesi kurulabilecek. Rastgele bir toplantıya katılamayacak kredi komitesi üyesi yerine vazife yapmak üzere müddet hariç genel müdürde aranan kuralları taşıyan idare konseyi üyeleri ortasından iki yedek üye seçilecek. Kredi komitesi üye ve yedeklerinin seçiminde idare konseyi üyelerinin en az dörtte üçünün olumlu oyu aranacak.

Türkiye’de şube açmak suretiyle fliyet gösteren yabancı bankalarda kredi komitesi kurulması halinde, müdürler şurası tıpkı vakitte kredi komitesi sorumluluğunu yürütecek.

Kredi komitesi tüm üyelerin iştiraki ile toplanacak. Kredi komitesinin oy birliği ile verdiği kararlar direkt, oy çokluğu ile verdiği kararlar idare heyetinin onayından sonra uygulanacak. Komite gündemi genel müdür ya da genel müdürün bulunmaması halinde vekili tarafından tespit edilir ve başka üyelere duyurulacak. Kredi komitesince kredi açılmasında genel müdürlüğün yazılı önerisi aranacak.

Yönetim konseyi, kredi komitesinin fliyetlerini denetlemekle yükümlü olacak. İdare heyeti üyelerinden her biri, kredi komitesinden, komitenin fliyetleri hakkında her türlü bilgiyi istemeye ve gerekli göreceği her türlü denetimi yapmaya yetkili olacak.

Kredi komitesi kararları karar defterine kaydedilecek. Kredi komitesi karar defteri, idare konseyi karar defterinin tabi olduğu tarz ve temele nazaran tutulacak.

Bankalar, kredileri nedeniyle maruz kalınacak riskleri ölçmek, karşı tarafın malî gücünü nizamlı olarak tahlil etmek ve izlemek, gerekli bilgi ve dokümanları temin etmek ve bunlara ait asılları belirlemek zorunda olacak.

Bankalarca beş milyon Türk Lirası üzerinde verilecek nakdi ve gayri nakdi krediler için müşterilerden hesap durumu dokümanı alınması zarurî tutuldu.

Konut, taşıt ve öbür tüketici kredilerine ait sınırlamalar

Tüketicilere, konut edinmeleri maksadıyla kullandırılacak kredilerde ve taşıt kredileri hariç konut teminatlı kredilerde, kredi teminat oranının azami sonu, dördüncü fıkra uyarınca belirlenecek. Sınırlamaya bahis krediler için teminat olarak alınan gayrimenkullerin değerlemesinin Şura ya da Sermaye Piyasası Heyeti tarafından yetkilendirilmiş değerleme şirketlerine yaptırılması ve sınırlamada bu pahaların kullanılması zarurî olacak.

Tüketicilere, binek araç edinimi gayesiyle kullandırılacak taşıt kredilerinde ve taşıt teminatlı kredilerde ya da yapılacak finansal kiralama süreçlerinde, kredi teminat oranının azami hududu, dördüncü fıkra uyarınca belirlenecek. İkinci el binek araçlarda taşıtın pahasının tespitinde kasko kıymeti temel alınacak.

Konut edinmeleri ve konut tadilatı kapsamında konutun 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Uygar Kanununun 684 üncü unsurunda düzenlenen bütünleyici modülü niteliğini haiz olacak biçimde mal ya da hizmet alımı gayesiyle tüketicilere kullandırılan krediler, konutların finansal kiralama yoluyla tüketicilere kiralanması, öteki gayrimenkul alımı hedefli krediler, eğitim ve tahsil fiyatının finansmanı amacıyla kullandırılacak krediler ve kamu kurum ve kuruluşlarına olan borçların finansmanı gayesiyle direkt ilgili kurum ya da kuruluşun hesabına ödeme yapılmak koşuluyla kullandırılan krediler ile bu kredilerin yine yapılandırılması amacıyla kullandırılan krediler hariç olmak üzere, tüketici kredilerinde ve tüketici kredilerinin tekrar yapılandırılmasında uygulanacak azami vade dördüncü fıkra uyarınca belirlenecek.

Kurul, Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınarak, bu unsurda yer alan sınırlamaları belirlemeye ya da ek sınırlamalar getirmeye yetkili olacak.