Bakan Şimşek’ten 2025 enflasyonu değerlendirmesi

Bu enflasyonla uğraşta en çok değerli başlıklarımızdan. Öbür bir başlık ise besin arzı. Türkiye’de ziraî üretimde yeterliyiz lakin tarladan son tüketiciye eser giderken abartılı fiyat artışları var. Bir sürü aracı şirket kurulup fiyatları katlıyorlar. Olay yalnızca lojistik sıkıntısı ve fire sorunu değil. Bahis tarladan markete ulaşana kadar bir sürü aracının olması ve bunların bir kısmının da sunni yani fiyatların şişirilmesi için bunların yapılması.

Elektrik ve doğalgazda sübvansiyonlar

Enerji enflasyonda öbür çok kıymetli bir bileşen. Güçte şuan devlet olarak çok önemli bir sübvansiyon sağlıyoruz. Elektrikte sübvansiyon yüzde 60 civarı, doğalgazda yüzde 63 civarı. Ortalama yani vatandaşımızın tükettiği elektrik 100 liraya bize mal oluyorsa 40 liraya satıyoruz. Doğal gazı 37 liraya satıyoruz, ortadaki farkı hazine ödüyor. Bütün bu süreçleri çalışıyoruz. Türkiye bir taraftan güç bir taraftan besin ve bir taraftan konut arzıyla hayat pahalılığıyla arz istikametiyle uğraş ediyor. Bu sene kamu harcamalarının, bütçe açığının ulusal gelire oranı düşecek bu da enflasyonu aşağı çekecek.

“Köklü bir tahlil peşindeyiz”

Vatandaşımız hayat pahalılığı şikayetinden haklı. Enflasyon adaletsiz bir vergi üzeredir. Bilhassa sabit ve dar gelirlileri vurur. Enflasyon en büyük kötülüktür. Kesinlikle enflasyonla uğraş edilmelidir. Vatandaşımız müsterih olsun, esaslı bir tahlil peşindeyiz. Bütün dünyada gayret bir vakit alıyor. Pandemi sonrası Avrupa ve Amerika’da da enflasyonda artış görüldü. Yüzde 9-10’lara çıkan enflasyonu 2-3’e düşürmeleri 3 yıldan fazla mühlet aldı.

Bizim dezenflasyon programımız 2023’ün 2. yarısında başladı ve daha 2 yılını doldurmadı. Enflasyondaki düşüş sürecek.

Kamuda önemli bir tasarruf devri

Gelen tenkitlerin tersine kamuda da önemli bir tasarruf yapılıyor. 2013-2023 ortasına gidelim. Bizim programımızdan evvel 100 lira olarak hedeflenen harcama 109 lira olarak sonlanmış, 10 yılın ortalaması bu. 2024 yılında 100 lira olarak öngörülen kamu harcaması 97 olarak gerçekleşti. Harcama disiplinini tesis ettik, tasarruf yaptık ve bütçenin ötesine geçilmesine de hiçbir formda müsaade vermedik. Açıkladığımız ve uyguladığımız tasarruf önlemleri çok önemli sonuç verdi ve bunu sürdüreceğiz.

“Bütçe açığı yüzde 3 civarına düşecek”

Bizim iktisat programımızın çalıştığını söylediğimde birtakım kesitler rahatsız oluyorlar. Bir arada bakalım programın çalışıp çalışmadığına. Program öncesinde bilhassa zelzelenin tesiriyle 2023’te yani… Bu yılın mayıs haziran ayına giderseniz piyasa yüzde 10 civarında bir bütçe açığı bekliyor. Bu çok yüksek bir açık olurdu. Türkiye bunu yönetemezdi. Biz bu açığı yüzde 4.9’a çektik. Yani piyasanın beklentisin altına çekti. Bu yıl da bütçe açığını yüzde 3 civarına düşüreceğiz.

Diğer bir mevzu Türkiye’nin cari açığı. Bu istikrar 2023’ün mayısına gittiğimizde açığımız 55 milyar dolar. Program öncesi açık ulusal gelirimize oranla yüzde 5.5 civarı, şu an ise yüzde 0.7. Bu yıl cari açık bir ölçü genişleyecek lakin bizim için esasen bu sayılar yönetilebilir demek.

Merkez Bankası rezervlerindeki değişiklik

Rezervlere bakacak olursak. Program öncesi Merkez Bankası’nın swap hariç net rezervi eksi 61 milyar dolardı. Şuan Türkiye’nin net rezervi 65 milyar doların üzerine çıktı. Eksi 61’den artı 65’e… Brüt de 166 milyar doların üzerine çıkmış durumda.

Başka bir mevzu ülkenin risk primi. Mayıs 2023’e gidin, Türkiye’nin CDS’i 700 baz puanın üzerine çıkmıştı. Şu an 254 oldu. Bizim en düzgün gördüğümüz düzeyler 118-120 civarlarıydı. Şu anki gayemiz 200’ün altına inmesi. Bu çok kıymetli zira yurt dışından firmalarımız borçlandıkları vakit misal vadeli Amerikan ya da Avrupa tahvillerinin faizini alıp üzerine risk primi ekliyorlar.

“Risk primi aşağı çekildi”

2023 mayıs ayında 5 yıl vadeli dolar cinsinden tahvilimizin faizi yüzde 11’e çıkmıştı, şu an yüzde 6,5 civarı. Dış borçlanma maliyetimiz düşmüş neredeyse yarı yarıya. Risk primimiz düşmüş yeniden tıpkı formda. Biz üstelik bize benzeyen ülkelerden 10 kat risk primini daha fazla aşağı çekmişiz

“Kredi notu ikişer kademe artırılan tek ülke Türkiye”

Türkiye’nin kredi notu… Geçen sene 3 başka kredi derecelendirme şirketi tarafından 2’şer kademe notu artırılan tek ülkeydik. Program çalışmasa bu notları nasıl alacağız?

Biz programı uygulamaya devam edelim başarılı sonuçlar almayı sürdüreceğimize inanıyorum.

KKM’den çıkış

Kur Muhafazalı Mevduat’tan çıkış konusunda kararlıyız. Merkez Bankası’yla istişarelerimizde muhtemelen en geç bu yılın birinci yarısında hukukî şahıslara ait KKM uygulamasına son vereceğiz.

Zaten KKM’yi cazip olmaktan çıkarttık. Evvelce şirketlerin tam bir vergi muafiyeti vardı. Şu Anda ise onların vergi istisnasını kaldırdık. Bireyler açısından 0 stopaj vardı, bunu 6 ay vadeliye kadar yüzde 15’e çıkardık. Kurla piyasa faizi ortasında çok kıymetli bir fark oluşmuyor. Bundan Ötürü KKM’nin bir manası kalmadı getiri manasında. Biz piyasaları bozmadan bu çıkış sürecini yumuşak formda başaracağız dedik. Bunların hepsi vakit alıyor lakin sonuç alıyoruz. 76 haftadır kesintisiz KKM düşüyor. 30 milyar doların altına indi. İstense bugün dahil adım atılabilir fakat biz yumuşak geçişi tercih ettik peyderpey bu adımları atacağız.

“ABD idaresinin uygulamaları bizi direkt etkilemez”

ABD idaresinin birtakım uygulamaları piyasada büyük bir tedirginlik yaratıyor. Öngörülebilirlik, kurala dayalı ticaret bir kenara bırakılıyor. Fakat Türkiye açısından direkt riskler çok düşük. Son 20 yıla baktığımızda Türkiye’nin ABD ile olan ticaretinde ABD lehine 78 milyar dolarlık bir açık var. Bizim ABD ile bir hür ticaret mutabakatımız da yok. Esasen ABD bize yüksek bir vergi uyguluyor halihazırda. Bunu ek artırmak için bir sebep yok. Geriye ise 2 şey kalıyor. Birincisi ABD’nin gümrük tarifelerini artırmasının dolaylı tesirleri olabilir.

Geriye siyasi olarak atılacak adımlar kalıyor. Yeni ABD idaresiyle de aramızdaki bağlar yeterli. İnanıyorum ki Türkiye’ye karşı ticarette korumacılık önlemlerinin geliştirileceğine ben inanmıyorum. Suriye’ye ait birtakım telaşlarımız var lakin bu mevzuda da gelen iletiler şuan için umut verici.

“En büyük sıkıntılardan biri: Kayıt dışı”

Kayıt dışılık Türkiye’nin en büyük meselelerinden biri. Yalnızca bu bir gelir kaybı problemi değil. Türkiye’de vergi oranlarını artırmaktansa artık büsbütün kayıt dışı çalışan işletmeleri kayıt altına alarak bütçe açığını azaltmak istiyoruz. 2025’te kapısını çalmayacağımız hiçbir mükellefin olmayacağını ilan etmek istiyorum. Bu devrin en çok kıymetli özelliği daima alanda olacağız. Kontrollerimizi ölçek gözetmeksizin gerçekleştiriyoruz.

2024’te başladık buna. 1.2 milyon kontrol uygulaması yaptık. Sonuç da almaya başladık. Bu yıl bunu katlamak istiyoruz. Bilhassa Maliye’de birtakım üniteleri kapatıp oradaki elemanlarımızı kurslara tabi tutup alanda kullanacağız. Tüm OSB’lerin, hallerin, endüstrilerin giriş çıkışlarına çadır kuracağız tabiri caizse. Her kesimde istisnasız kayıt dışılık görüyoruz.

Hasılatlar tespit edilecek

2023 yılında bir kuyumcu örneğin aylık 16 bin 46 lira gelir elde ettiğini beyan etmiş. Bugünkü sayılarla bir minimum fiyata denk geliyor. Hür çalışan avukatlar ortalama 17 bin 805 lira aylık gelir beyan etmiş. Özgür çalışan tabiplerden ortalama yeniden aylık beyan edilen gelirin 27 bin 376 lira olduğunu gördük.

Geçen yıl Meclis bir kanun çıkardı ve hasılat tespiti imkanı verdi bize. Gruplar kayıt dışılıktan şüphelenilen kuruluşa gidip sabahtan akşama kadar orada durup tüm hasılatı tespit edecekler. Kanuna nazaran şu anda değişik günlerde, aylarda yılda 12 defa farklı kurumlara gidip hasılat tespiti yapacağız ve sonra işletmeye bunun ihtarını yapıp izahını isteyeceğiz. Mükelleflerimizin lehine olan şey biz gelmeden hasılatlarını düzeltmeleri olacaktır.

Kira kontrolleri

Geçen yıl kira kontrollerinde 425 bin konuta gittik. Bilgi tahlili yaparak beyanda bulunmayan fakat kiralık olduğunu düşündüğümüz bu konutları ziyaret ettik. Mesken sahiplerine de ileti gönderdik ve bu tespitlerimizi aktararak ihtarda bulunduk. Geçen yıl birinci defa beyanname veren 326 bin yeni mesken sahibi çıktı. Kiracılardan bilgi almaya devam ediyoruz.

“Asgari fiyat vergi dışı oldu”

AK Parti hükümetleri periyodunda minimum fiyatı büsbütün vergi dışı bıraktık. Bunun dışında mesela kolay tarzda esnaf var. 850 bin esnaf vergiden muaf şu anda. Aşağı üst temel bütün besin eserleri yüzde 1 KDV’ye tabi tuttuk.

Çiftçilerimiz için yemde ve gübrede 0 vergi var. Kurumlar Vergisi. Bunu şirketler veriyor. Yüzde 25’e çıkarttık. Bankaların Kurumlar Vergisi ise yüzde 30’a çıkarıldı. Yap İşlet Devret projeleri var. Burada da Kurumlar Vergisi yüzde 30’a çıkarıldı. Bundan sonra çok uluslu şirketlerin yüzde 15 Kurumlar Vergisi vermesi istikametinde bir düzenleme yaptık. Yani söylediğimize nazaran hareket ediyoruz.

Vergi silme savları

Türk Vergi Hukuku’nda hiçbir bakanın bir kuruş vergi silme yetkisi yok, bunun altını çizmek istiyoruz. Yalnızca TBMM’nin kanun çıkartarak yapılandırma ya da af yoluyla vergileri silme yetkisi var. Pekala bu vergi silme savları nereden geliyor? 1963’ten beri uzlaşma diye bir kurum var. Bu şu demek: Bir vergi müfettişi bir rapor hazırladığını varsayalım. Bu rapora mükellef itiraz etsin. Heyet toplanıp o rapora olan itirazlara bakıyor. Şayet sahiden rapor yanlış bir raporsa o vakit vergi aslında cezalarda indirim yapılabiliyordu. Geçen sene bir kanun çıkardık ve rapor yanlış dahi olsa vergi aslını uzlaşmada indirilemeyeceği tarafında düzenleme yaptık. Yani bu argümanlar da tartışmalar da siyasi. Bırakın bir bakanı, Cumhurbaşkanının dahi vergi silme yetkisi yoktur, bunun tekrar altını çiziyorum.

‘Bütçe faize gidiyor’ tezleri

Bunu söyleyebilmek için ya makûs niyetli olmak lazım yahut sayılara bakmamak lazım. 2002 yılına gidelim. Ülkenin ulusal geliri 100 TL ise 14,3 lirası faize gidiyordu. Hatta vergi gelirleri 100 TL ise 86’sı 2002’de faize gidiyordu. 2024’te ulusal gelirin yüzde 3’ü faize gidiyor. Son 1 yılda arttı mı pekala? 2003-2023 ortası uzun bir mühlet. Burada ortalama ulusal gelire oran olarak yüzde 4 faiz harcaması var. 2003-2023 ortasında 100 liralık vergi gelirimiz varsa 24 lirası faize gitmiş, şu an 17 lira bu sayı. Bu savları yayanlar uygun niyetli olamazlar.

“Üç yıl içinde yüksek gelirli ülkeler kümesine geçeceğiz”

Önümüzdeki 3 yıl içinde Türkiye kalıcı bir formda yüksek gelirli ülkeler kümesine geçecek. 1955’den beri orta gelirli ülkeler grubundayız. Şu Anda Türkiye bu programı uygulayarak üst gelirli ülkeler kümesine geçebilir.

Türkiye’ye yatırım ilgisi

Biz programımızı açıkladığımızda muhalefetten çok sayıda tenkit geldi. Programımız sonuç vermeye başlayınca da programın ömrünün kısa müddetli olduğunu söylediler ve dışarıdan kaynak gelmeyeceğini tez ettiler. Kaynak girişi önemli seviyede artınca da bunun sıcak para olduğunu söylediler. Daima programımızın işlemediğini sav ettiler yani.

2024’ün mart ayından sonra yabancı ilgisi oldu. Mahallî seçimlerden sonra Cumhurbaşkanımızın güçlü dayanağıyla prorgam konusundaki kararlılığımız önemli bir dönüm noktasıydı ve muazzam bir kaynak girişine sebep oldu. 2024 mart sonrasında Türkiye’nin Swap harici net rezervi 130 milyar dolar arttı. Bu rezerv artışını sıcak paraya bağlayanlar var, bu yanlışsız değil. Hesaplarımıza nazaran rezerv artışının neredeyse yüzde 80-85’i içerideki portföy tercihlerinden kaynaklanıyor. Bundan Ötürü burada tabi ki bir ölçü sıcak para var lakin büyük oranda içerideki vatandaşlarımızın ve şirketlerimizin portföy tercihleriyle bağlı bu.

“En sıkıntı periyodu geride bıraktık”

Biz Türkiye’nin potansiyeline inanıyoruz. Kimi makroekonomik problemlerimiz var. Çok Kıymetli bir kısmını çok daha yönetilebilir bir alana çektik. Birtakım problemlerin tahlili vakit gerektiriyor. Bunu başaracağız, vaktimiz da var. Enflasyon düşüyor, bütçe açığı azalıyor, cari açık sürdürülebilir bir noktada, rezervimiz kâfi seviyede. Risk primimiz düşüyor, içeride de faizler düşüyor ve düşmeye de devam edecek. En güç periyot geride kaldı. Nispeten işin sıkıntı kısmını geride bıraktık.”