ABD ekonomisinde ‘borç limiti’ gerilimi

Borç limiti yine yürürlüğe girdi

ABD’de Demokratlar ile Cumhuriyetçiler ortasında çekişmeli geçen müzakerelerin akabinde 2023’te yürürlüğe giren borç limitinin askıya alınmasını öngören düzenlemede belirtilen mühlet doldu. Böylelikle borç limiti, 1 Ocak prestijiyle tekrar yürürlüğe girdi.

Beyaz Saray’daki sorumluluğunu 20 Ocak’ta devralacak ABD’nin seçilmiş başkanı Donald Trump, 2025’e borç limiti kaygısını ortadan kaldırarak başlamak istese de bu teşebbüsünde başarılı olamadı.

Borç limitinin kendi gündemini etkilemesine müsaade vermek istemeyen Trump’ın ABD Kongresinde geçen ay kabul edilen süreksiz bütçe tasarısına borç limitine ait bir düzenlemeyi de ekleme talebi gerçekleşmedi. Cumhuriyetçiler ve Demokratlar, hükümete mart ayına kadar finansman sağlayarak kapanmasını önleyen süreksiz bütçe üzerinde lakin anlaşabildi.

Yellen, ABD Kongresini harekete geçmeye çağırdı

ABD Hazine Bakanı Janet Yellen, geçen hafta borç limitine ait Kongreye ihtar niteliğinde bir mektup gönderdi.

ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson’a yönelik kaleme alınan mektupta Yellen, ülkenin tam inanç ve prestijinin korunması için borç limiti konusunda Kongreyi harekete geçmeye çağırdı.

Yellen, 2 Ocak’ta yeni borç limitinin bir evvelki günün sonunda yasal limite tabi ödenmemiş borç ölçüsü olarak belirleneceğini belirtti.

Yeni limite Ocak ayı ortasında ulaşılması bekleniyor

Ödenmemiş borç fiyatında yaklaşık 54 milyar dolarlık düşüş beklendiğini söz eden Yellen, bunun büyük ölçüde Medicare ödemeleriyle alakalı bir federal inanç fonu tarafından tutulan muhakkak menkul değerlerin planlanan ödemesinden kaynaklanacağını kaydetti.

Yellen, bu nedenle borcun süreksiz olarak azalmasıyla Hazine’nin 2 Ocak prestijiyle harika tedbirler almaya başlamasına gerek kalmasının beklenmediğini söz ederek, “Hazine, artık yeni limite 14-23 Ocak tarihlerinde ulaşılacağını öngörüyor ve bu tarihte Hazinenin fevkalâde tedbirler almaya başlaması gerekecektir” tabirini kullandı.

Trump, borç limitinin kendi ehemmiyetine kalmasından rahatsız

ABD’nin seçilmiş başkanı Trump, hafta sonu Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, borç limiti konusunda eski Temsilciler Meclisi Başkanı Kevin McCarthy’ye yüklendi.

“İyi bir adam ve arkadaşı” olarak nitelendirdiği McCarthy’yi 2023’te borç tavanının 1 Ocak 2025’e kadar askıya alınması tarafında oy kullandıkları için eleştiren Trump, bunun “yıllardır alınan en aptalca siyasi kararlardan biri” olarak tarihe geçeceğini söz etti.

Trump, borç limitine ait, “Bu, Biden’ın problemiydi, bizim değil. Şu Anda bizim meselemiz haline geliyor” değerlendirmesinde bulundu.

En son 2023’te borç limiti kriziyle karşı karşıya kalınmıştı

ABD’de federal hükümetin 2023’ün başlarında 31,4 trilyon dolarlık borç hududuna ulaşması, borç limiti krizine neden olmuştu.

ABD Hazine Bakanlığı, ülkenin temerrüde düşmesini önlemek için o periyotta birtakım harika tedbirleri devreye sokmuştu. Bu kapsamda Kamu Hizmeti Emekli ve Engelliler Fonu ile Posta Hizmeti Emekli Sıhhat Yardımları Fonu’na yönelik yeni yatırımlar, bir müddetliğine askıya alınmıştı. Ayrıyeten, Federal Çalışan Emeklilik Sistemi’nin bir modülü olan Tasarruf Fonu’nun Devlet Menkul Değer Yatırım Fonu’na tam olarak yatırım yapılamamıştı.

Cumhuriyetçiler ile Demokratlar ortasında aylarca süren çekişmeli müzakerelerin akabinde Kongre, Haziran 2023’te kimi harcamaları sonlandıran ve borç limitini 1 Ocak 2025’e kadar askıya alan maddeyi geçirmişti.

Borç limiti nedir?

ABD’de birinci kere 1917’de uygulanmaya başlanan “borç tavanı” olarak da isimlendirilen borç limiti, “ABD hükümetinin borçlarını ödemek için ödünç alabileceği para ölçüsünün üst sınırı” manasına geliyor.

Kongre, her yıl altyapıya yapılan hükümet harcamalarını, toplumsal güvenlik gibisi programları ve federal çalışanlar için mşları içeren bütçeyi onaylıyor. Tüm bu harcamalar için vatandaşlarından vergi de alan hükümet, yıllardır elde ettiği gelirden daha fazlasını harcıyor ve federal bütçe açığını artırıyor.

Hükümetin, Kongrenin halihazırda onayladığı ödemelere devam edebilmesi için borç para alması gerekiyor. Borç limiti ise ABD hükümetinin “faturalarını” ödemek için alabileceği borcu sonlandırıyor.

ABD Kongresinin maddeyle belirlediği limite ulaşılıncaya kadar ABD Hazinesi, borçlanma yetkisine sahip bulunuyor.

Borç limitine ulaşılırsa ne olur?

Borç limitine ulaşılması halinde federal hükümet borç ölçüsünü artıramıyor. Bu nedenle yalnızca elindeki nakdi ve gelen gelirleri harcayabiliyor. Limitin artırılması için Kongreden yasa geçirilerek müsaade alınması gerekiyor.

Kongre, borç limitiyle ilgili bir kararla karşı karşıya kaldığında borç limitini artırmayı ya da belli bir müddet için askıya almayı seçebiliyor.

ABD Hazinesi ise bu süreçte hükümetin mali yükümlülüklerini yerine getirmesine devam edebilmesi amacıyla birtakım harikulâde tedbirler alabiliyor. Bu tedbirler, çeşitli devlet hesaplarına ihraç edilen ABD Hazine tahvillerinin ölçüsünü süreksiz olarak azaltan muhasebe tekniklerini içeriyor.

Bu kapsamda emeklilik fonları gibisi fonlara yeni yatırımlar askıya alınabiliyor ya da menkul değerlerin sahibine vadesinden evvel geri ödeme yapılıyor.

Olağanüstü tedbirler, hükümete yalnızca vakit kazandırıyor lakin borç limitine ulaşmayı engelleyecek kadar büyük uygulamaları içermiyor. Kongre, borç limitini yükseltmedikçe bu harika tedbirler, hudutlu bir müddet için kâfi nakit sağlıyor.

Borç limitinin artırılmaması ve inanılmaz tedbirler olarak bilinen bir dizi nakit tasarruf aracının tükenmesi halinde ABD Hazinesi, yeni borçlanma yapamayacağı için harcamalarını gerçekleştirememe zahmeti yaşıyor.

Tüm yükümlülüklerini yerine getiremeyen Hazine, hangi ödemeleri yapacağını seçmek zorunda kalıyor. ABD’nin borçlarının geri ödemesi de meşakkate girerken ülkenin mali yükümlülüklerini yerine getirememesi durumda temerrüde düşmesi söylediği kelam edilen oluyor.

Borç limitini artırmak daha fazla harcamaya müsaade verir mi?

Borç limitinin artırılması, hükümete harcamaları Kongrenin onayladığı düzeyin üzerine çıkarma yetkisi vermiyor.

Bu durum, yalnızca hükümetin vatandaşlara ve tahvil sahiplerine karşı mevcut yükümlülüklerini yerine getirmesine müsaade veriyor.

ABD Hazine Bakanlığı verilerine göre, Kongrenin 1960’tan bu yana borç limitini artırmak, süreksiz olarak askıya almak yahut tarifini revize etmek için 78 sefer harekete geçtiği kayıtlarda yer alıyor. Bunun 49’unun Cumhuriyetçi, 29’unun ise Demokrat liderler periyodunda uygulandığı görülüyor.

Borç limitini artırmak neden tartışma konusu?

Borç limitinin, teknik olarak hükümet harcamalarının düzeyiyle ilgili olmamasına karşın federal bütçenin büyüklüğüne ait tartışmalarda kilit bir mevzu haline geldiği görülüyor.

Açıkları azaltmak ya da bütçenin büyüklüğünü sınırlamak isteyen siyasetçiler, harcama sonları ya da bütçe kısıtlamaları konusunda müzakere etmek için borç limitini kullanıyor.

Son yıllarda birtakım siyasetçilerin, federal harcamaların artışını yavaşlatmaya çalışmak için borç limiti üzerindeki hesaplaşmasının arttığı belirtiliyor.

Borç limitine ulaşmanın ABD iktisadı için sonuçları ne olur?

Analistler, borç limitinin aşılmasının ABD iktisadına önemli ziyan vereceği ihtarında bulunuyor.

Borç limiti konusundaki belirsizlik bile yatırımcılar ve pay senetleri üzerinde baskı oluşturuyor.

Ülke tarihinde borç limiti konusunda son dakikaya kadar beklemenin ne kadar tehlikeli olabileceğini gösteren örnekler de bulunuyor.

Bunlardan biri olarak 2011’de eski ABD Başkanı Barack Obama ile Kongredeki Cumhuriyetçiler ortasındaki harcama tartışmasının uzun vadeli bir çıkmaza yol açması gösteriliyor. O periyotta Kongre, Hazinenin nakdinin biteceğini varsayım ettiği tarihten yalnızca iki gün evvel limiti yükseltmek için bir mutabakata varmıştı. Bu durum, ABD piyasalarından 2008 finansal krizinden itibaren en dalgalı haftanın yaşanmasına neden olmuş ve kredi derecelendirme kuruluşu Standard & Poor’s’un ABD’nin kredi notunu birinci kez düşürmesine yol açmıştı.

Uzmanlar, ABD iktisadında muhtemel bir temerrüdün ekonomiyi ve piyasaları altüst edebileceğini, tahvil faizlerinin ve borçlanma maliyetlerinin artmasına neden olabileceğini belirtiyor.

ABD’nin temerrüde düşmesi halinde durumun, yalnızca ülke için değil global iktisat için de önemli yansımalarının olabileceğine işaret ediliyor.