Prof. Dr. Şevket Pamuk: Piyasa yanlısı dönem bitiyor

İktisat tarihçisi Prof. Dr. Şevket Pamuk Bloomberg HT ekranlarında Daron Acemoğlu ve iki meslektaşının aldığı Nobel Mükafatı hakkında değerlendirmelerde bulunurken, dünyadaki iktisat siyasetlerindeki değişen trendlere de vurgu yaptı.

Ödülün sürpriz olmadığının altını çizen Pamuk “Bu grup 20-25 yıldır pek çok makale ve kitap yayınladı. Bu ödül beklenen bir şeydi ve bu yıl gerçekleşti. Bu takımın yaptığı çalışmalar sahiden de çığır açıcıdır” dedi.

“ABD ve Avustralya’da bir yerde sömürgeydi ve gelişmeleri farklı oldu”

Nobel mükafatı alan teori hakkındaki değerlendirmelerini paylaşan Pamuk şunları söyledi:

“Bu arkadaşlar uzun vadeli iktisadi büyüme açısından niçin ülkeler ortasında farklılıklar var; niye bu farklılıklar kolay kolay değişmiyor sorusuna, iktisat disiplini içerisinde bir yanıt getirdiler. 1980‘lere kadar iktisat disiplini şunu söylüyordu; fiziki yatırımı yaparsınız, eğitime değer verirseniz büyüme suratınız daha yüksek olur. Fakat iktisat disiplini şu sorulara yanıt vermiyordu; ‘Niçin bir ülkede yatırım oranı daha yüksek olur? Niye bir ülkede eğitime daha fazla yatırım yapılır? Niye bir ülkede şu bölümlere yatırım yapılır başkalarına yapılmaz?’

Nobel mükafatını alan üçlü bu sorulara yeni yanıtlar getirdiler. Hem de ampirik çalışmalar yaparak siyaset biliminden, tarihten kavramsal çerçeve ve data dataları kullanarak. Bu grup sömürgelerin tarihindeki uzun vadeli gelişmeleri bakıyorlar diyorlar ki; sömürgelerin hepsinin durumu uzun vadeli olarak iktisadi gelişmesi birebir olmadı. Unutmayalım ABD ve Avustralya da bir yerde sömürgeydi. Onların uzun vadeli gelişmesi başkalarından çok daha farklı oldu. Sömürgeler ortasındaki farklılıktan yola çıkarak, bu takım bir ülkede kurumların yahut iktisadın ve toplumun siyasetin işleyişini kıymetini ortaya çıkardı. Kurumlar, kurallar, hukuk, demokrasi ve buldukları sonuçlardan bir tanesi de demokrasinin uzun vadede otoriter rejimlere nazaran iktisadi kalkınma açısından daha uygun sonuçlar verdiği biçiminde. Getirdikleri bir terim var o da kurumlar kapsayıcı ya da dışlayıcı olabilir. Kurumlar/kurallar toplumun tümünü içerir bu ayrım da sömürge geçmişi olan ülkeler için değil tüm ülkeler için geçerlidir. Bugün Türkiye’de bizim de bu grubun getirdiği yanıttan yandan öğreneceğimiz çok şey var”

“Piyasa yanlısı periyot bitiyor”

Nobel hakkındaki değerlendirmesinden sonra dünyada ve Türkiye’de iktisat siyasetlerindeki gelişmeler hakkında da değerlendirmede bulunan Pamuk, piyasa odaklı devrin bittiğine artık devletin daha aktif bir biçimde yer aldığı bir modelin konuşulmaya başlandığını söyledi.

Pamuk’un konuşmasında öne çıkanlar ise şöyle:

1980’lerden itibaren tüm dünya ve Türkiye yeni bir iktisat siyaseti paradigması modelini kabul etti. Burada piyasa vurgulanır oldu ve öncelik verildi. 1980’lerden günümüze yaklaşık 40-45 yıldır geçerli olan bu anlayış en başta ABD ve Avrupa tarafından artık terk ediliyor. O piyasa yanlısı devir bitiyor. Onun yerine yalnızca iktisadi gelişme açısından değil, örneğin Amerika’nın Avrupa’nın Çin’le rekabeti açısından değil, iklim değişikliğine karşı çaba açısından da devletin iktisatta daha etkin bir halde, daha faal bir formda yer aldığı bir model konuşulmaya başlandı. Dünya yeni bir periyoda girdi. Bunun Türkiye gibisi ülkeler için çok değerli riskleri var. Bizim ülkemizde 20-30 yılda bilhassa son 10-15 yılda devletin iktisat içindeki yeri sağlıklı gelişmedi. Devlet müdahaleciliği en başarılı verimli firmaları desteklemek, en çok değerli önde gelen geleceği parlak kesimlere yatırım yapmak yerine iktidara yakın bölümleri takviye veren istikamette gelişti. Bu devlet anlayışıyla devam edersek o vakit problemlerimiz daha da ağırlaşacak. Daron Acemoğlu ve arkadaşları kurumlar ve kurallar hukukun üstünlüğü vurgusunu bir ortaya getirelim; önümüzdeki devirde oluşturmamız gereken şey hukukun üstünlüğü ile istikrarlı iktisadi gelişmeleri güçlendirecek biçimde kuralları ve daha yeni daha aktif faal devlet anlayışına birleştirmemiz. Bu kolay değil. Kolay olmadığı için de her ülke iktisadi kalkınma yolunda tıpkı ölçüde başarılı olamıyor. Önümüzdeki devirde Türkiye’nin bu giderek ağırlaşmakta olan meselelere cevap vermesi gerekiyor bir yandan dünyadaki gelişmeleri düzgün değerlendirmesi bir yandan da içerdeki mesken ödevlerimizi yapmamız gerekiyor.

“Çin’in bu teoride biraz daha başka durduğu açıklandı”

Nobel alan teoride Çin hakkında gelen tenkitler hakkında Pamuk şunları söyledi:

“Nobel komitesinin açıklamasında da vardı. Çin’in biraz başka durduğunu son 40-50 yıldır gelişmesinin bu teoriden biraz daha farklı durduğunu aslında söylüyor. Hem bu grubun çalışması hem de Nobel Komitesi’nin açıklaması ‘mutlaka istisnaları vardır, lakin toplam tabloya baktığımız vakit demokrasi çerçevesinde hukukun üstünlüğü çerçevesinde ülkeler daha başarılı oldular’. Teoride, bütün ülkeler için bu istisnasız bir kuraldır demiyorlar lakin demokrasi yolunda yürüyen ülkeler daha başarılı oldular deniliyor”