İmalat göstergesi sekiz ayın en düşük seviyesinde

Haziran ayında 47,9 olan manşet PMI, Temmuz’da üst üste beşinci ay azalarak 47,2 düzeyine geriledi ve bölümün fliyet şartlarında bariz bir yavaşlamaya işaret etti.

İstanbul Sanayi Odası Türkiye Sektörel PMI raporuna nazaran; takip edilen on bölümün tamamında yeni siparişler yavaşladı. Üretimde ise giysi ve deri eserleri haricindeki tüm bölümlerde daralma yaşandı. Bu gelişmelerin sonucunda istihdam ve satın alma fliyetleri de yaygın formda düşüş kaydetti. İmalatçılar talep şartlarındaki zayıflığa bağlı olarak girdi alımlarını azaltırken, bölümlerin çoğunluğunda girdi maliyetleri Temmuz’da daha süratli artarak Haziran ayındaki tabloyu bilakis çevirdi.

Ekonomik büyümenin öncü göstergesi olan imalat sanayi performansında en süratli ve emniyetli referans kabul edilen İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye İmalat PMI (Satın Alma Yöneticileri Endeksi) anketinin, Temmuz 2024 periyodu sonuçları açıklandı. Eşik bedel olan 50,0’nin üzerinde ölçülen tüm sayıların kesimde güzelleşmeye işaret ettiği anket sonuçlarına nazaran; haziran ayında 47,9 düzeyinde kaydedilen manşet PMI, Temmuz’da üst üste beşinci ay azalarak 47,2’ye geriledi ve kesimin fliyet şartlarında besbelli bir yavaşlamaya işaret etti. Kelam konusu yavaşlama, geçen yılın kasım ayından bu yana en bariz seviyede gerçekleşti.

Kasım 2023’ten bu yana en sert düşüş

Sektörün performansındaki bozulmada, güçlü piyasa şartları nedeniyle yeni siparişlerde yaşanan keskin düşüş belirleyici oldu. Yeni alınan siparişlerde, Kasım 2023 ile tıpkı oranda olmak üzere son 20 aylık periyodun en sert düşüşü kaydedildi. Benzeri halde yeni ihracat siparişlerinde de yılın üçüncü çeyreği daha besbelli bir yavaşlama ile başladı. Talep şartlarındaki zayıflık, imalatçıların üretim seviyesini aylık bazda üst üste dördüncü sefer azaltmasına yol açtı ve bu azalış Kasım 2022’den bu yana en yüksek oranda gerçekleşti. İşçi yetersizliklerinin de üretim hacimlerini olumsuz etkilediği bildirildi.

İstidam düştü

Yeni siparişlerdeki yavaşlamayla birlikte istihdam düzeyleri de düşüş gösterdi. Öte yandan istifalar ve emekliye ayrılmalar da bu gelişmede tesirli oldu. Çalışan sayısındaki düşüş, son 21 ayın en yüksek suratında ölçüldü. Hammadde ve petrol fiyatlarındaki yükselişin yanı sıra Türk lirasının dolar karşısındaki zayıflığının da tesiriyle girdi maliyetleri Temmuz’da keskin bir artış kaydetti. Enflasyon oranları, girdi maliyetlerinde olduğu gibisi son eser satış fiyatlarında da haziran ayına kıyasla yükseldi. Bununla birlikte satış fiyatlarındaki artış nispeten hafif gerçekleşti. Ham husus temininde yaşanan zahmetler ve yüksek nakliye maliyetleri nedeniyle tedarikçilerin teslimat müddetleri artmaya devam etti. Satın alma fliyetleri ise besbelli bir biçimde azaltıldı ve söylediği kelam edilen azalış Kasım 2022’den bu yana en besbelli seviyede kaydedildi. Ayrıyeten, girdi ve en son eser stok düzeylerinde de düşüş gözlendi.

İstanbul Sanayi Odası Türkiye İmalat PMI anket dataları hakkında değerlendirmede bulunan S&P Küresel Market Intelligence İktisat Yöneticisi Andrew Harker, şunları söyledi:

“Talep şartlarının zorlayıcı olmaya devam ettiği temmuz ayı bilgileri, Türk imalatçıları açısından bir rahatlama belirtisi sunmadı. Bilakis, yılın ikinci yarısına girilirken talep, üretim ve istihdamın haziran ayına nazaran daha yüksek oranda azalması, bölüm üzerindeki baskıların ağırlaştığına işaret ediyor. Bu bağlamda firmalar, şartlarda güzelleşmenin yakın vakitte başlaması beklentisi içerisinde olacak.”

Yeni siparişler azaldı

Türkiye Sektörel PMI raporu, üçüncü çeyreğe girilirken imalat sanayi bölümünün genele yayılı bir talep zayıflığı ile karşılaştığına işaret etti. Yeni siparişler son dokuz ayda birinci kez olmak üzere, takip edilen on bölümün tamamında yavaşlama gösterdi. Üretimde ise giysi ve deri eserleri haricindeki tüm bölümlerde daralma yaşandı. Bu gelişmelerin sonucunda istihdam ve satın alma fliyetleri de yaygın halde düşüş kaydetti. Öte yandan, haziran ayında gevşeme gösteren enflasyon oranları Temmuz’da yine artış sinyali verdi.

En sert gerileme elektrikli ve elektronik ürünlerde

Yeni siparişlerde genele yayılı yavaşlama kaydedilirken, en sert gerileme elektrikli ve elektronik eserlerde gerçekleşti. Bu kesimin yeni siparişleri yaklaşık iki yıllık bir devrin en sert düşüşünü kaydetti. Yeni siparişlerde en hafif ivme kaybı ise besin eserlerinde görüldü. Türk imalatçıları, yurt dışından yeni sipariş almaya yönelik gayretlerinde ise nispeten daha düzgün performans sergiledi. Makine ve metal eserleri öncülüğünde, üç dalın yeni ihracat siparişleri büyüme kaydederken, en sert düşüş ise giysi ve deri eserleri ile besin eserlerinde kaydedildi.

Toplam yeni siparişlerin yavaşlamasıyla birlikte firmalar Temmuz ayında genel olarak üretimlerini azaltma yoluna gitti. Yalnızca giysi ve deri eserlerinde üretim artışı görülürken en besbelli daralma elektrikli ve elektronik eserler bölümünde ölçüldü. Misal biçimde, Temmuz’da on dal içerisinden sadece biri (gıda ürünleri) istihdamını artırırken çalışan sayısında en süratli azalış ise giysi ve deri eserleri bölümünde gerçekleşti.

İmalatçılar girdi alımlarını azalttı

İmalatçılar talep şartlarındaki zayıflığa bağlı olarak girdi alımlarını da azalttı. Satın alma fliyetleri tüm bölümlerde düşüş gösterirken, en keskin yavaşlama metalik olmayan mineral eserlerde görüldü.

Sektörlerin çoğunluğunda girdi maliyetleri Temmuz’da daha süratli artarak haziran ayındaki tabloyu bilakis çevirdi. En yüksek girdi fiyatları enflasyonu, kara ve deniz taşıtları firmalarında gözlenirken en düşük oranlı artış ise ana metallerde kaydedildi. Lakin, bu kesimde dahi girdi maliyetlerinin besbelli bir formda artması dikkat çekti.

Haziran ayında üç bölümün satış fiyatlarını düşürmesinin akabinde, temmuz ayında tüm dallarda artış kaydedildi. Girdi maliyetlerindeki görünüme paralel olarak, sonuncu eser fiyatlarında da en yüksek enflasyon kara ve deniz taşıtları kesiminde gerçekleşti. Satış fiyatlarındaki en sonlu artışlar ise besin eserleri ve dokumacılık eserlerinde ölçüldü.