Tethys GBA bünyesine katıldı

Tethys Trans-Eurasian Gateway Platformun kurucusu ve İdare Heyeti Lideri Prof. Dr. Leyla Keser Berber mevzu hakkında şu açıklamalar yaptı:

Bu çok kıymetli ittifak ve teşebbüs hakkında kısaca bilgi verebilir misiniz?

Tethys, 9 Şubat tarihi itibariyle GBA’in üyesi oldu. GBA evvel gelen milletlerarası kuruluşları, STK’ları, sanayi aktörlerini, akademisyenleri ve devletleri bir ortaya getiren kamusal&özel bir işbirliği platformudur.

Tethys, bu üyeliği Türkiye ve başka bölgelerde sürdürülebilir kritik hammadde ve madencilik uygulamalarını ve yeşil güç geçişini ihtilal niteliğinde değiştirmeye yönelik çok değerli bir adım olarak kıymetlendirmektedir. Tethys; kritik hammadde ve madencilik kesimlerini çağdaş teknoloji, stratejik teknolojiler (uzay savunma dahil), etraf ve yenilenebilir güç teşebbüsleriyle birleştirmeyi amaçlayan ve sürdürülebilir bir hammadde tedarik zincirinin sağlıklı devamlılığı için kurulmuş çok disiplinli ve çok paydaşlı bir platformdur. Tethys, Türkiye’nin varlıklı mineral kaynaklarının kıymetini artırarak ülkenin ekonomik duruşunu güçlendirmeyi ve jeopolitik gücünü kullanarak geniş bir coğrafyayı etkilemeyi hedeflemektedir. Tethys, Türkiye’nin global tedarik zincirindeki rolünü kritik hammadde ihracatından kıymeti artırılmış eserler üreterek yükseltmekle kalmayıp, tıpkı vakitte sürdürülebilir madencilik uygulamalarını ve etraf idaresini teşvik etmeyi amaçlamaktadır.

GBA’e katılarak Tethys, yeşil güç geçişinin kritik gereksinimlerini sürdürülebilir kritik hammadde yoluyla ele almak için ön saflarda yer alacaktır. Bu işbirliği, kritik hammadde kesiminde çevresel müdafaaya, ekonomik dönüşüme ve teknolojik yeniliğe olan bağlılığımızı sergilemektedir.

Bu ittifakın doğurabileceği yararlar hakkında bilgi verebilir misiniz?

GBA üyeliğinin Tethys açısından değeri şudur: Tethys, “EV Batarya”, “Batarya Pasaportu” gibisi kavram ve hususlara ait alınan küresel siyasetlerin, kararların, tartışmaların ve bu çerçevede uygulanacak memleketler arası standartların her etabında yer alacak bu oluşumun çalışma kümelerinin etkin üyesi olacaktır.

Tabir caizse pak güce dayalı 2. sanayi ihtilalinin başlangıcından itibaren oluşturulan küresel siyasetlerin ve bu siyasetlerin ana kavramlarının belirlenme sürecinde atılan tohumlarda hissesi olacaktır. Natürel ki bu dönüşüm süreci, birkaç yıllık değil onlarca yıl sürecek çalışmalarla oluşacak kavramlar ve üst siyasetlere dayalı devam edecek yüzlerce yıllık bir ekosistemin temelli değişimin daha başlangıcıdır. Gerek mevzuat gerek uygulama ve standartlara istikamet vermek açısından GBA işbirliğini çok kritik ve çok kıymetli buluyoruz. Bu maksatla GBA tarafından ilan edilen ikinci dalga pilot projeler ve çalışma kümelerine etkin olarak katılmayı planlıyoruz.

GBA’in üyeleri kimlerdir?

GBA çok disiplinli ve çok paydaşlı bir yapı. Bu özelliği Tethys’i oluşturan temel prensiplerle kesişiyor. GBA’nin seçkin ve seçilme asılları hayli uzun süren bir süreç sonucu kabul edilen 150 üyesi ortasında Tesla, BMW, Volvo, Volkswagen, Hyundai, Renault, Microsoft, Siemens, Samsung, LG Energy Solution, London Metal Borsası, BASF, BP, Glencore, RioTinto, World Bank, OECD, EBRD,UNICEF gibisi dev küresel şirketler, memleketler arası kurum ve kuruluşlar ve saygın akademik yapılar mevcuttur. Bu çeşitlilik de bizleri heyecanlandıran öteki bir özelliği GBA’in.

Hangi çalışma kümeleri var? Tethys bunlardan hangisinde yer alıyor?

Batarya ID, Çevresel Indikatörler, Toplumsal & Yönetişim İndikatörleri, İzleme & Takip (Monitoring & Follow-Up)”, “Rehberlik Kursu (Guide Course)”, Kritik Mineraller Çalışma Kümesi olmak üzere 6 çalışma kümesi mevcut. Tethys uzmanlığına istinaden bu çalışma kümelerinden Kritik Mineraller Çalışma Kümesi ile İzleme & Takip Çalışma Kümesinde yer alacaktır.

GBA nedir? Ne vakit kuruldu?

GBA, 2022’de Belçika’da bağımsız kar amaçladığı gütmeyen dernek olarak kuruldu ve şu anda sorumlu madencilikten bataryanın geri dönüşümüne kadar, küresel batarya kıymet zincirini ve daha geniş ekosistemi temsil eden önde gelen akademik, kamu ve sivil toplum kuruluşlarından da oluşan 150’den fazla üyeyi içermektedir.

GBA, 2022’de Dünya Ekonomik Forumu’nda, bataryaların yeşil geçişe güç sağlamada hayati değere sahip olacağı ve bataryaların birebir vakitte batarya karbon ayak izi, çocuk personelliği ve insan hakları problemleri da dahil olmak üzere bedel zinciri boyunca çok kıymetli toplumsal ve çevresel riskler ve tesirlerle ilişkilendirildiği ikili farkındalık üzerine kurulmuştur.

Alanındaki en büyük çok paydaşlı kuruluş olan GBA, WEF, UNICEF, Avrasya Kaynakları Kümesi, BMW ve Tesla dahil olmak üzere yaklaşık 110 ulusal hükümet, sanayi aktörü ve STK’dan oluşuyor ve bu meselelerden kimilerini çözmek için çalışıyor.

GBA, her bataryaya bir kimlik kazandıracak ve tüm ömür döngüsü boyunca çok değerli bilgileri kaydetmek için bataryanın dijital ikizi olarak hareket edecek bir ‘Batarya Pasaportu’ geliştirmektedir. Batarya Pasaportu son kullanıcılara, sürdürülebilir bir bataryanın kapsamlı tarifine dayalı olarak gereç kaynağı, kimyasal yapısı, üretim geçmişi ve ayrıyeten geçerli ESG ve ömür döngüsü ihtiyaçları hakkında çok değerli bilgiler sağlayacaktır. Bu teknik datalar, madencilik şirketleri, rafineriler, hücre üreticileri, modül üreticileri, batarya üreticileri, otomotiv OEM’leri ve geri dönüşümcüler dahil olmak üzere kıymet zinciri paydaşlarından toplanacaktır.

GBA’in Batarya Pasaportu, ilgili performans göstergelerini belirleyerek ve batarya performansını bu göstergelere nazaran izleyip doğrulayarak, paha zinciri boyunca daha fazla şeffaflık yaratacak ve kaynak verimliliğini, kullanım ömrünün uzatılmasını, inançlı ikinci kullanımı ve daha güçlü batarya geri dönüşümünü kolaylaştıracaktır.

Batarya üretiminin başlamasıyla birlikte ortaya çıkan kaygılar; çevresel sürdürülebilirlik, karbon ayak izi ve hammaddelerin çıkarıldığı personel haklarına odaklanmaktadır. Tüm lityum iyon batarya zincirinin yılda %30’un üzerinde büyüyerek 2030 yılına kadar 400 milyar doların üzerinde bir bedele ulaşması bekleniyor. Lakin bu noktada muvaffakiyet, hükümetlerin (kuralların belirlenmesi, izlenmesi ve uygulanması), sanayinin (uygulama ve tedarikçilerinin ve ortaklarının uymasını talep etme) ve sivil toplumun (savunuculuk) yardımını gerektirmektedir. Konsept olarak 2023 yılında ortaya atılan Batarya Pasaportu uygulamaları bu yılın başında başlatılmıştır. AB, batarya pasaportunu 2027 yılı başlarından itibaren zarurî kılacaktır.

Kritik minerallerin ve bundan ötürü batarya gereçlerini sorumlu bir biçimde tedarik edilmesi neden değerli?

Bir sanayi ve toplum olarak hepimiz için kritik mecburilik, kitlesel MESKEN geçişine güç verecek kritik mineralleri sorumlu bir halde tedarik etmenin ve bunların paha zinciri boyunca tekrar sorumlu bir halde kullanılmasını sağlamanın kıymetini anlamaktır. GBA’in batarya pasaportu gibisi teşebbüslerin kritik rolü burada karşımıza çıkmaktadır. Kesimde fliyet gösteren batarya materyali tedarikçisi ve üreticisi şirketler incelendiğinde, sorumlu kaynak kullanımı ve üretimi ile bataryaların ve bileşen materyallerinin üretiminde daha yüksek sosyo-çevresel standartların sağlanması muhtaçlığına yönelik bir farkındalığın geliştiği söylenebilir. Bununla birlikte, sürdürülebilir batarya paha zincirleri oluşturmak için, bataryaların çevresel, toplumsal ve yönetişim (ESG) uyumluluğunu ve gereç kaynağını izlemek için sağlam düzeneklere da ihtiyaç vardır.

GBA’nın batarya pasaportunun çok değerli bir rol oynayabileceği yer burasıdır. Pasaport, mineral kaynağı, üretim geçmişi ve hayat döngüsü boyunca sürdürülebilirlik performansı hakkında kapsamlı bilgiler içeren fizikî bir bataryanın dijital ikizini oluşturur. Bu, GBA tarafından yayınlanan kılavuz prensiplere uygun olarak batarya karbon ayak izi ve çocuk personelliği ve insan hakları performansı gibisi faktörleri kapsar.

Batarya pasaportu konsepti, 2023 yılında Dünya Ekonomik Forumu’nun Yıllık Toplantısında GBA tarafından tanıtıldı.

Pasaport; üreticilerin, düzenleyicilerin ve tüketicilerin bataryaların ESG kriterlerini karşıladığını doğrulamasına ve döngüsel iktisat prensiplerini desteklemesine imkan tanıyacaktır. Bu nedenle, dijital teknolojiden ve çok paydaşlı iş birliğinden yararlanarak, batarya pasaportu batarya ticareti yapma biçimimizi değiştirebilir ve sürdürülebilirliğin sanayinin merkezinde olduğu bir gelecek yaratabilir.

Pasaportların ehemmiyetini kabul eden Avrupa Birliği, 2027’nin başlarından itibaren batarya pasaportunu zarurî bir gereklilik haline getirecektir. AB’nin ötesinde, başka bölgeler de, örneğin Çin ve Amerika Birleşik Devletleri’nde, şeffaflığın ve batarya pasaportlarının ehemmiyetini kabul etmektedir.

Başarı için çok paydaşlı fikir birliği gerekiyor

Batarya pasaportlarının başarılı bir formda uygulanması ve sürdürülebilir batarya bedel zincirlerinin oluşturulması, tüm paydaşların ortak uğraşlarını gerektirir. Bu nedenle GBA, hükümet, akademi, sivil toplum ve sanayinin tüm segmentlerinden gelen paydaşlardan oluşmaktadır.

GBA çok paydaşlı fikir birliği oluşturma süreçleri aracılığıyla, bataryalar için temel sürdürülebilirlik performans göstergeleriyle ilgili olarak tüm paydaşlardan gelen beklentileri sistematik olarak entegre eder, düzenleyici gereklilikler, mevcut standartlar üzerine inşa eder ve sürdürülebilir, sorumlu ve döngüsel batarya bedel zincirleri için GBA vizyonuyla ortadaki boşluğu doldurur. GBA 2022’de batarya karbon ayak izi, çocuk personelliği ve insan hakları performansıyla ilgili birinci göstergelerin yayınlanması ve batarya pasaport uygulamasının akabinde sürdürülebilirlik göstergesi çerçevesini daha da geliştiriyor.

GBA eşsiz bir ortaya getirme gücünden yararlanarak, karşılaştırılabilir kriterler elde etmek ve global olarak daha sürdürülebilir bedel zincirlerini teşvik etmek için global olarak uyumlu hale getirilmiş sürdürülebilirlik göstergelerini faal olarak savunuyor ve tüm ilgili kuruluşları bu eforlara katılmaya davet ediyor.

İlk olarak, devletler sorumlu kaynak kullanımını ve sürdürülebilir uygulamaları teşvik eden düzenlemelerin ve standartların belirlenmesinde çok çok kıymetli bir rol oynamaktadır. Devletler mali takviye sağlayabilir, uygun siyaset çerçeveleri oluşturabilir ve çevresel ve toplumsal standartlara ahengi sağlayabilirler.

En kıymetlisi, sanayi oyuncuları şeffaf tedarik zincirlerine bağlı kalmalı, olumsuz çevresel ve toplumsal tesirleri azaltmalı, karbon ayak izlerini azaltmalı ve personellerin ve toplulukların refahına öncelik vermelidir.

Bu durum ortakların, birlikte iş yapmanın bir şartı olarak sorumlu kaynak kullanımı şartlarına uymayı kabul etmelerini de içerir. Şirketlerin sorumlu maden üretimi ve tedariki ile uğraşması, batarya üretiminde güç verimliliğini ve karbon ayak izini düzgünleştiren teknolojilere yatırım yapması ve bataryalar için geri dönüşüm ve ikinci ömür uygulamalarını teşvik etmesi çok kıymetlidir. Bunu yaparken, sanayi önderleri diğerlerinin izlemesi için bir örnek oluşturabilir ve batarya sanayisinin genel dönüşümüne katkıda bulunabilir.

Sivil toplum kuruluşları, sorumlu kaynak kullanımı ve sürdürülebilirlik standartlarını savunabilir, batarya üretiminin çevresel ve toplumsal tesirleri konusunda farkındalık yaratabilir ve şeffaflığı ve hesap verebilirliği teşvik eden teşebbüsleri destekleyebilir.

GBA’in Kuruluş münasebeti ve vizyonu nedir?

GBA’nın kurucu üyeleri, bu zorlukların tesirli bir formda ele alınmasının, problemlerin kök nedenlerinin tek başına rastgele bir aktör ya da paydaş kümesi tarafından çözülemeyecek kadar karmaşık olduğu göz önüne alındığında, paha zinciri boyunca çok paydaşlı iş birliği ve kolektif hareketi gerektireceği sonucuna vardı. GBA’nın vizyonu, 2030’a kadar döngüsel, sorumlu ve adil bir batarya kıymet zinciri geliştirmektir.

GBA’i karakterize eden Unsurlar hakkında bilgi verebilir misiniz?

Tüm GBA üyeleri, İttifak’ın paylaşılan vizyonunu operasyonelleştirmeyi amaçlayan GBA’nın 10 Kılavuz Unsuruna bağlı kalmayı thhüt etmiştir:

Paris Muahedesi’ni gerçekleştirmek için çok kıymetli bir itici güç olarak döngüsel bir batarya bedel zinciri oluşturun:

1. Bataryaların birinci kullanımlarında üretkenliği en üst seviyeye çıkarın
2. Üretken ve inançlı ikinci bir ömür kullanımını sağlayın
3. Batarya gereçlerinin döngüsel geri kazanımını sağlayın

Değer zincirinde düşük karbon iktisadı kurun, yeni işler yaratın ve ekonomik kıymete ek katkıda bulunun:

1. Sera gazı emisyonlarını açıklayın ve kademeli olarak azaltın
2. Enerji verimliliği tedbirlerini önceliklendirin ve mümkün olduğunda güç ve ısı kaynağı olarak yenilenebilir gücün kullanımını çok kıymetli ölçüde artırın
3. Gelişmekte olan ülkeler üzerinde odaklanarak, batarya takviyeli yenilenebilir güç entegrasyonunu ve erişimini teşvik edin
4. Yüksek kaliteli iş yaratımını ve marifet gelişimini destekleyin

BM Sürdürülebilir Kalkınma Maksatları ile tutarlıolarak insan haklarının ve ekonomik gelişimin korunması:

1. Çocuk ve zorla çalıştırmanın derhal ve hemen ortadan kaldırılması, toplulukların güçlendirilmesi ve bedel zinciri tarafından istihdam edilenlerin insan haklarına hürmet gösterilmesi
2. Kamu sıhhatinin ve etrafın korunmasını teşvik etmek, kıymet zincirindeki kirlilikten kaynaklanan tesirin en aza indirilmesi ve giderilmesi
3. Sorumlu ticaret ve yolsuzlukla gayret uygulamalarını, mahallî kıymet yaratımını ve ekonomik çeşitliliği desteklenmesi

GBA’in yaklaşım ve ideolojisi hakkında bilgi verebilir misiniz?

Sürdürülebilir batarya kıymet zincirlerini ölçeklendirmenin ön şartı, birinci olarak sürdürülebilir ve sorumlu bir batarya bedel zinciri manasına gelenin ortak bir anlayışını ve ortak bir tarifini yaratmaktır. Bu, madenden başlayarak geri dönüşüme ve batarya ömrünün sonuna kadar bedel zinciri boyunca tüm çok kıymetli riskleri ve tesirleri dikkate alır. Batarya paha zincirleri son derece karmaşık ve ekseriyetle opaktır, bu yüzden GBA üyeleri, bu tesirlerle ilgilenmenin birinci adımı olarak bedel zincirlerine şeffaflık getirme vazifesini kabul eder.

GBA’in yönetişim yapısı nasıldır?

GBA, 2022’den bu yana Belçika’da bağımsız birçok paydaşlı teşebbüs olarak kar amaçladığı gütmeyen bir tertip olarak kurulmuştur. GBA’nın ana yönetişim sistemi, İdare Konseyidir ki bu konseyin toplam 20 koltuğu vardır, bunların 10’u kurumsal olmayan üyelere ve 10’u kurumsal üyelere ayrılmıştır. Tüm heyet üyelerinin eşit oy hakkı vardır. Küresel Batarya İttifakı üyeleri, Her Yıl Genel Heyet sırasında iki yılda bir idare konseyini seçer. Kasım2022’de, üyeler 2023-2024 devri için yeni bir idare konseyi seçti. İdare şurası lideri ve lider yardımcısı, idare konseyi tarafından seçilir ve GBA Tüzüğü’ne nazaran bir yıl mühletle misyon yapar.

Karar alma sistemi nasıl işlemektedir?

İnsanların nasıl karar verdikleri, birlikte ne yaptıkları için “belirleyici”dir. GBA bunun için Sistemik Konsensüsü kullanır. Sistemik Konsensüs, güçlü tahliller bulmakta kanıtlanmış çağdaş bir iştirakçi karar alma metodudur. Bu, direnci pragmatik bir formda yenilik için bir kaynak olarak kullanır. Sonuç olarak, değişim ve gerekli takibi için sorumluluk herkes tarafından hissedilir, bu da kararların sahiden uygulandığı manasına gelir.

Batarya pasaportu alanındaki düzenlemeler nelerdir?

Başta Avrupa Kurulu, ve akabinde ABD ve Kanada bataryaların ömür döngüleri boyunca küresel pazardaki güvenliğini ve sürdürülebilirliğini sağlamak maksadıyla çalışmalar yaparak mevzuat oluşturmaya başlamıştır. Mesela Türkiye’nin en büyük ekonomik ortağı AB yeni bir Batarya Regülasyonu yayımlamış ve bu düzenlemenin bir sonucu olarak da, bundan bir yıl sonra, her üretim tesisinin karbon ayak izi üçüncü taraflarca doğrulanmalı ve çevrimiçi olarak kamuya açık olması gerektiğini karar altına almıştır.

Ancak bu daha büyük bir sürecin yalnızca başlangıcıdır. Ana amaç küresel Batarya Pasaportudur: 2026 yılına kadar AB pazarındaki tüm EV’ler ve endüstriyel bataryalar bu türlü bir dokümana ihtiyaç duyacaktır.

Her Batarya karbon tesiri, elektrokimyasal performansı ve dayanıklılık sınıflandırması hakkında bilgilerin toplandığı bir QR kodu alacaktır.

Batarya pasaportu ve özellikleri nedir?

GBA 2023 Ocak ayında Davos’ta Dünya Ekonomik Forumu Yıllık Toplantısı’nda dünyanın birinci batarya pasaportu kavram delilini başlatarak ve batarya karbon ayak izi, çocuk personelliği ve insan haklarına ait due diligence yapabilmek için batarya pasaportu temel kural kitapları üzerine inşa ederek, Küresel Batarya İttifakı muvaffakiyetle yeni bir dizi çalışma kümesi başlattı. Bu kümeler; eco-tasarım, zorla çalıştırma, due diligence, biyoçeşitlilik ve yerli halkların hakları ile ilgili performans beklentilerini tanımlayacak ve daha fazla mevzuyu takip edecektir.

Performans beklentileri, çok paydaşlı bir konsensüs oluşturma sürecinin sonucunu temsil eder ve şirket performansının değerlendirileceği ve derecelendirileceği batarya pasaportu çerçevesinin temellerini oluşturur. Bu, tüketicilere aksiyona geçirilebilir içgörüler sağlar ve Paris İklim mutabakatı maksatlarının çok kıymetli bir itici gücü olarak batarya paha zincirinin sürdürülebilir bir halde ölçeklenmesini takviyeler.

GBA’in bu gayeyle yaptığı çalışmalar nelerdir?

GBA, tıpkı vakitte bataryalar için kritik minerallerle ilgili temel darboğazlar, fırsatlar ve güzel uygulamalar üzerine araştırmalar başlatmıştır. Kritik Mineral Müşavere Kümesi, batarya kıymet zinciri boyunca çeşitli bir paydaş setini bir ortaya getirecek ve global, entegre batarya kıymet zinciri perspektifinden siyaset yapıcılara hareket davetleri ile bir bildiri yayınlayacaktır. Bu ortak zorlukları ve fırsatları vurgulayan bir rapor, bildiriye eşlik edecek ve Tethys’inde içinde yer alacağı çalışma kümesi tarafından GBA’nın 2024’ün ikinci çeyreğinde yayınlanacak olan kritik mineraller üzerine angajmanını bilgilendirecek.

Eylem çağrısı

GBA, ilgili paydaşları bu sonraki batarya pasaportu geliştirme etabına GBA’ya katılmaya ve sürdürülebilir batarya paha zincirlerini ölçeklendirmek için öncelikli hareketler üzerine içgörüler üretmek ve bataryalar için küresel olarak uygulanabilir ana performans beklentilerini geliştirmek için Kritik Mineraller Müracaat Grubu’na katkıda bulunmaya etkin olarak teşvik ediyor. GBA, birebir vakitte mevcut ve yeni üyeleri ikinci dalga batarya pilot projelere katılmaya etkin olarak davet ediyor.

Yeni tarihli çok değerli adımlar

Ekim ve Aralık 2022’de sırasıyla, GBA batarya karbon ayak izini hesaplamak için kapsamlı bir metodoloji sunan Sera Gazı kural kitabını (GHG) ve standartları ile çeşitli çok paydaşlı çalışma kümelerinin iştiraki ve sürdürülebilirlik performansı beklentileri üzerine konsensüs oluşturma sürecinin sonucunu temsil eden Çocuk Personelliği ve İnsan Hakları endekslerini yayınladı.

COP ’28’de, 6 Aralık’ta Ulaşım Günü ile çakışarak, GBA Sera Gazı kural kitabının 2. versiyonunu, kapsamlı bir paydaş danışmanlığı ve kural kitabının sonraki revizyonunu takiben başlattı.

GHG Kural Kitabı, batarya paha zincirinde kilit bir doküman olup, dünya çapındaki paydaşlardan elde edilen pahalı içgörüler yansıtılarak temel iyileştirmeler geçirmiştir. Küresel Batarya İttifakı, 2023 Yazında sanayi uzmanları, etraf örgütleri, hükümetler ve ilgilenen vatandaşlardan geri bildirim almak için GHG Kural Kitabı taslağını kamuoyuna sundu. Taslak İngilizce ve Çince olmak üzere iki lisanda mevcuttu ve kamuoyu görüş alım süreci 20 Haziran2023’ten 30 Eylül 2023’e kadar sürdü. Danışmanlık sürecine iştirak, e-posta, bir çevrimiçi portal, bir başlangıç webinarı ve Brüksel, Pekin ve New York’ta bir dizi atölye ve kamu aktifliği aracılığıyla kolaylaştırıldı.